Avrupa Birliği

AVRUPA BİRLİĞİ

Avrupa Birliği barışı korumak, ekonomik ve sosyal ilerlemeyi pekiştirmek amacı ile bir araya gelmiş 27 Üye Devletten oluşmaktadır. 1992'de Maastrich'te imzalanan Avrupa Birliği Antlaşması ile ekonomik ve parasal birlik doğrultusunda ilerlemek ve belirli alanlarda hükümetler arası işbirliğini gerçekleştirmek üzere kurulmuştur. Avrupa Birliği’ni benzeri ekonomik birlikler veya işbirliği yaptığı kuruluşlardan ayıran en önemli özelliği kurumsal yapısıdır. Birliği yöneten kurumlar şunlardır:

  • Demokratik yollarla seçilen Parlamento,

  • Üye Devletleri temsil eden ve Bakanlardan oluşan Avrupa Birliği Konseyi,

  • Avrupa Devlet ve Hükümet Başkanları Zirvesi,

  • Antlaşmaların koruyucusu olan Komisyon,

  • Topluluk hukukuna uyulmasını sağlayan Adalet Divanı,

  • Birliğin mali yönetimini izleyen Sayıştay.

Ayrıca ekonomik, sosyal ve bölgesel çıkar gruplarını temsil eden çeşitli danışma kurulları vardır. Birliğin dengeli gelişimine katkıda bulunan projelerin finansmanını kolaylaştırmak amacıyla kurulmuş olan bir Avrupa Yatırım Bankası bulunmaktadır. Bunlardan başka Avrupa Para Enstitüsü, Avrupa Merkez Bankası ve denetleme kurumu ve şikâyet mercii olan Ombudsman bulunmaktadır.

AVRUPA BİRLİĞİ VE EŞİTLİK 

Kadın Hakları ve Avrupa Birliği Mevzuatı 
Uluslararası insan haklarının bir parçası olarak kadın hakları Avrupa Birliği mevzuatında da önemli bir yere sahiptir. İnsan hakları perspektifinden değerlendirildiğinde konunun özünü toplumsal cinsiyet eşitliği oluşturmaktadır. Kadınların ekonomik, sosyal ve siyasal alanlara katılımları ve bu alanlarda kadın-erkek eşitliğinin sağlanması Avrupa Birliği’nin temel hedeflerinden biridir. Avrupa Birliği’nin kurumları cinsiyetler arası ayrımcılığın önlenmesi ve kadın-erkek arasındaki sosyal farkların azaltılması için çok farklı alanlarda çalışmalar yapmaktadır. Bu çalışma alanlarının temelini oluşturan konular kısaca şu başlıklardan altında toplanabilir:

  • Siyasi, ekonomik ve toplumsal alanda kadın erkek eşitliğinin sağlanması,

  • Kadının işgücü piyasasına katılımı ve eşit işe eşit ücret prensibinin uygulanması,

  • Bu katılımı hayata geçirebilmek amacıyla iş ve özel yaşamın beraber yürüyebilmesinin kolaylaştırılması,

  • Aynı amaçla kadınlara yönelik genel eğitim ve mesleki eğitim olanaklarının arttırılması,

  • Kadına yönelik şiddet ve tacizin önüne geçilmesi.

Bu çalışma alanları içerisinde, kadınların işgücüne katılımı ve bu alanda kadınlara yapılan ayrımcılığın ortadan kaldırılması müktesebatta en yoğun olarak ele alınan konular arasındadır. Özellikle kadın haklarının iş yaşamında korunması ve sosyal güvenlik konularıyla ilgili AB mevzuatı, temelinde toplumsal cinsiyet eşitliğini hedefleyen politikalar içermektedir. Avrupa İstihdam Stratejisi çerçevesinde belirlenen bu politikaların dört temel dayanağı bulunmaktadır. 

Bunlar:

  • İstihdam edilebilirlik,

  • Girişimcilik,

  • Uyum sağlayabilme,

  • Eşit olanaklar


Bu dört temel dayanak çerçevesinde, AB İstihdam Stratejisi’nin kadınlara yönelik öncelikli amacı, gerek iş arama aşamasında gerekse çalışma aşamasında kadınların ayrımcılığa maruz kalmamalarını sağlamaktır. AB mevzuatı bu konulara dair detaylı hükümler içermektedir. Mevzuatta kadın-erkek eşitliğine dair 4 Antlaşma maddesi, 13 Direktif bulunmaktadır. 

Avrupa Birliği Antlaşması’nın 141. Maddesi ile eşit işe eşit ücret hakkı sağlanmış, 13. Maddesi ile iş hayatı dışında kalan tüm alanlarda, özellikle mal ve hizmetlere ulaşım konusunda cinsiyete dayalı ayrımcılığın kaldırılması hedeflenmiştir. Bunun yanında Antlaşmanın 2. Maddesinde sayılan Birliğin temel amaçları arasında kadın-erkek arasındaki eşitliği ilerletmek yer almaktadır. Benzer şekilde Antlaşmanın 3. Maddesinin 2. bendinde, ilk bentte sayılan Birlik politikalarının hepsinin hayata geçirilmesinde kadın-erkek arasındaki eşitliği ilerletmeye ve eşitsizlikleri ortadan kaldırmaya çalışılacağı ifade edilmiştir.

Kadın-erkek eşitliğine ilişkin direktifler ise şu şekildedir:
1975 yılında çıkarılan kadın ve erkek çalışanlara eşit ücret ilkesinin uygulanması hakkındaki direktif(75/117/EEC)*
1976 yılında çıkarılan işe başvurma, mesleki eğitim, terfi, çalışma şartlarında kadın ve erkekler arasında eşit muamele sağlanması hakkındaki direktif (76/207/EEC) *
1978 yılında çıkarılan sosyal güvenlik alanında kadın ve erkeğe muamele eşitliği hakkındaki direktif(79/7/EEC)*
1986 yılında çıkarılan sosyal güvenlik sistemlerinde kadın ve erkeğe muamele eşitliği prensibinin uygulanması hakkındaki direktif (86/378/EEC)*
1986 yılında çıkarılan Tarım da dahil bağımsız çalışan kadınların hamilelik ve analık dönemlerinde korunması ve tarım da dahil bağımsız çalışan kadın ve erkeğe eşit muamele prensibinin uygulanmasına ilişkin direktif(86/613/EEC)*
1992 yılında çıkarılan doğum iznini düzenleyen direktif (92/85/EEC)*
1996 yılında çıkarılan ebeveyn iznini düzenleyen direktif (96/34/EC)*
1986’da çıkarılan sosyal güvenlik sistemlerinde kadın ve erkeğe muamele eşitliği prensibinin uygulanmasını sağlayan direktifi değiştiren direktif (96/97/EC)*
1997 yılında çıkarılan cinsiyete dayalı ayrımcılık durumları konusunda kanıt yükümlülüğü hakkındaki direktif(97/80/EC)*
2000 yılında çıkarılan işyerinde ve meslekte eşit muamele konulu direktif (2000/78)*
1976 yılında çıkarılan istihdamda, mesleki eğitimde, meslekte yükselmede ve çalışma koşullarında kadın ve erkeğe eşit muamele ilkesinin uygulanmasına ilişkin Konsey direktifini (76/207/EEC) değiştiren 23 Eylül 2002 tarihli Avrupa Parlamentosu ve Avrupa Konseyi direktifi (2002/73/EC)*
2004 yılında çıkarılan mal ve hizmetlere erişimde kadınlar ve erkeklere eşit muamele edilmesi prensibinin uygulanması (2004/113/EC) sayılı Konsey direktifi*
2006 yılında çıkarılan istihdam ve meslek konularında kadın ve erkeğe eşit muamele ve fırsat eşitliği ilkesinin uygulanmasına dair direktif (yeniden düzenleme) (2006/54/EC)*
(Söz konusu Direktifle; İstihdamda, Mesleki Eğitimde, Meslekte Yükselmede ve Çalışma Koşullarında Kadın ve Erkeğe Eşit Muamele İlkesinin Uygulanmasına İlişkin 2002/73/EC sayılı Avrupa Parlamentosu ve Avrupa Konseyi Direktifi, Mesleki Sosyal Güvenlik Rejimlerinde Erkeklerle Kadınlar Arasında İşlem Eşitliği İlkesinin Uygulamaya Konmasına İlişkin 96/97/EC sayılı Konsey Direktifi, Kadın ve Erkeklere Eşit Ücret İlkesinin Uygulanmasına İlişkin 75/117/EEC sayılı Konsey Direktifi ve Cinsiyete Dayalı Ayrımcılık Hallerinde Kanıt Yükümlülüğüne İlişkin 97/80/EC sayılı Konsey Direktifi yürürlükten kalkmıştır.)

8 Mart 2010 tarihinde çıkarılan ve ebeveyn iznini düzenleyen direktifi (96/34/EC) değiştiren Konsey Direktifi (2010/18/EU)*
Ancak toplumsal cinsiyet eşitliğinin sağlanmasına yönelik olarak çıkarılmış direktifler Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine yapılan şikâyetler dikkate alınarak değiştirilmektedir. Örneğin Annelik izni ve ebeveyn iznini düzenleyen direktifler ile ilgili olarak yeni düzenlemeler yapılmaktadır. 

Ayrıca Avrupa Birliği mevzuatını hayata geçirebilmek için, Konsey direktiflerini takip etmenin yanı sıra, Konsey’in ve Komisyon’un konuyla ilgili olarak çıkarmış olduğu kararları ve tavsiye kararlarını, Konsey’in ilke kararlarını ve sonuç belgelerini ve Komisyon tebliğlerini takip etmek de gerekmektedir.

AVRUPA BİRLİĞİ KURUMLARINDA EŞİTLİK KOMİSYONLARI 

Avrupa birliği temel kurumları olan Avrupa Birliği Komisyonu ve Avrupa Parlamentosu içinde temelde kadın-erkek arasındaki eşitlikten sorumlu bölümler olmakla birlikte özellikle Parlamento içinde konu diğer bazı komisyonlarda ayrımcılık çatısı altında değerlendirilmektedir. Avrupa Birliği’ne eşitlik konusunda yön gösteren direktiflerden de anlaşılacağı gibi, eşitlik temelde haklar ve istihdam üzerine yoğunlaşmıştır. Avrupa Birliği Antlaşmasının temel hükümleri gereği Birlik tüm plan, program ve uygulamalarda eşitlik perspektifini gözetmekle sorumlu tutulmuştur. Avrupa Birliği Komisyonu içinde İstihdam, Sosyal İşler ve Fırsat Eşitliği Genel Müdürlüğü altında faaliyette bulunan Kadın Erkek Eşitliği Komitesi bulunmaktadır. Yine Avrupa Birliği Parlamentosu bünyesinde olan ve Birlik içinde kadın erkek eşitliği için yasal düzenlemeler konusunda çalışan Cinsiyet Eşitliği ve Kadın Hakları Parlamenter Komisyonu ile ilgi alanına eşitlik de giren İstihdam ve Sosyal İşler Parlamenter Komisyonu ve Kişisel özgürlük, Adalet ve İçişleri Parlamenter Komisyonu faaliyet göstermektedir. 

AVRUPA BİRLİĞİ KOMİSYONU 

İstihdam, Sosyal İşler ve Fırsat Eşitliği Genel Müdürlüğü Kadın-Erkek Arasında Eşitlik Komitesi 
Kadın erkek arasında eşitlik konusundaki Avrupa Birliği politikası, pozitif eylemlerin yanı sıra özellikle mevzuat ve cinsiyet boyutunun yerleşmesi üzerine kurulu kapsamlı bir yaklaşımı öngörür. Eylem planları yoluyla da finansal destekler sağlanır. 

Avrupa Birliği anlaşmasının tüm ortak plan, program ve politikalara cinsiyet eşitliğinin dahil edilmesini (gender mainstreaming)   öngören 2. ve 3. maddeleri, istihdam ve iş konusunda kadın erkek arasında eşitliği öngören 141. madde ve işyerlerinde ve dışarıda cinsiyete dayalı ayrımcılıkla ilgili 13. maddeye uygun olarak ana hedef, eşitsizlikleri ortadan kaldırmak ve kadın erkek arasındaki eşitliği teşvik etmektir.

İstihdam, Sosyal İşler ve Fırsat Eşitliği Genel Müdürlüğünün bünyesinde Cinsiyet Eşitliğinden sorumlu iki ünite mevcuttur. Bunlardan ilki Strateji ve Program ünitesi, diğeri ise Hukuki Sorunlar ünitesidir.

  • Strateji ve Program Ünitesi: Kadın-erkek eşitliği konusunda AB politikalarına ve üye ülkelere yol gösterici nitelikte olan 2001-2005 yol haritası ile Komisyon tarafından kabul edilmiş olan 2006-2010 yol haritasını hazırlayan ünite, bu noktada cinsiyet eşitliği hedefini teşvik etmek için global anlamda cinsiyet boyutunun entegrasyonu ve pozitif eylemi kaçınılmaz olarak tanımlanmaktadır.

  • Hukuki Sorunlar Ünitesi: Ortak mevzuatın etkili şekilde uygulanmasını izlemekte ve gerektiğinde yeni yasa teklifleri önermektedir.

Avrupa Toplumsal Cinsiyet Eşitliği Enstitüsü

  • Toplumsal cinsiyet eşitliği konusunda nesnel, güvenilir ve kıyaslanabilir bilgi ve veri toplanmasını ve bunların çözümlenmesini yapar.

  • Tüm politika alanlarına, özellikle toplumsal cinsiyet eşitliği boyutunun dahil edilmesi için uygun yöntemlerin ve araçların geliştirilmesine çalışır.

AVRUPA PARLAMENTOSU 

Cinsiyet Eşitliği ve Kadın Hakları Parlamenter Komisyonu 
Bu komisyon:
1.Birlik içindeki kadın haklarının tanımlaması, korunması ve teşviki ile bu konuda Birlik tarafından alınacak tedbirler,
2.Üçüncül ülkelerde kadın haklarının teşviki,
3.İstihdam piyasasında muamele ve fırsat eşitliğini de içeren kadın ve erkek arasındaki fırsat eşitliği politikaları,
4.Cinsiyete dayalı tüm ayrımcılık çeşitlerinin ortadan kaldırılması,
5.Bütün sektörlere “gender mainstreaming”in dahil edilmesi ve bunun sürekliliği,
6.Kadın haklarına ilişkin uluslar arası anlaşma ve sözleşmelerin hayata geçirilmesi ve bunun takibi,
7.Kadına ilişkin bilgilendirme politikaları, konularında yetkilidir.
İstihdam ve Sosyal İşler Parlamenter Komisyonu 
Bu komisyon da genel olarak sosyal koruma, sosyal güvenlik ve çalışma şartları gibi tüm sosyal politikalardan ve istihdam politikasından sorumludur. Aynı zamanda, cinsiyete dayalı ayrımcılıklardan başka, istihdam piyasası ve iş yerinde her tür ayrımcılıktan kaynaklanan sorunlar konusunda yetkilidir.

Kişisel özgürlük, Adalet ve İçişleri Parlamenter Komisyonu
Bu komisyon Avrupa Birliği’nin Temel Haklar konusundaki Avrupa Şartında ve anlaşmalarda ifade edildiği gibi, AB toprakları üzerindeki, azınlıkları da kapsayacak şekilde temel haklar ve insan hakları ile vatandaşların haklarının korunmasına ilişkin konularda yetkilidir. Ayrıca bu komisyon, cinsiyete dayalı ayrımcılıkların yanı sıra, istihdam piyasası ve iş yerinde ayrımcılıktan kaynaklanan her türlü sorunun giderilmesine ilişkin önlemler konusunda da yetkilidir. Üye ülkelerde yaşayanların fiziki kişiliklerinin korunması, onlara adalet, güvenlik, özgürlük ortamı oluşturmak ve bunun gelişimini sağlamaktan, Avrupa Uyuşturucu ve Uyuşturucu Bağımlılığını İzleme Merkezi ile Avrupa Irkçılık ve Yabancı Düşmanlığını İzleme Merkezi ve EUROPOL, EUROJUST, CEPOL’ dan sorumludur.