Ayrupa Konseyi

Avrupa Konseyi’nin oluşturulması fikri, İkinci Dünya Savaşı’ndan maddi ve manevi büyük kayıplarla çıkan Avrupa’da bir daha aynı trajedilerin yaşanmaması, Avrupa’da bütünlüğün ve barışın sağlanması için başlatılan girişimlerin sonucu olarak ortaya çıkmıştır.

Bu ortamda, 5 Mayıs 1949’da 10 Avrupa ülkesi, Belçika, Danimarka, Fransa, Hollanda, İngiltere, İrlanda, İsveç, İtalya, Lüksemburg ve Norveç'in Avrupa Konseyi’ni kuran anlaşmayı imzalamasıyla hükümetlerarası bir işbirliği örgütü olarak kurulmuştur. Örgütün merkezi Strazburg’dadır. Siyasal nitelikli bölgesel bir örgüt olup, Avrupa’da gerginliğin ve çatışmanın yerini güven ve işbirliğinin almasını hedeflemektedir.

Türkiye, 13 Nisan 1950 tarihinde Avrupa Konseyi’ne katılmıştır. Halihazırda, 47 üye ülkeye sahip olan Avrupa Konseyi, bazı ülkelerin üyelik başvurularını incelerken bir çok ülke ve kuruluşu da toplantılara gözlemci statüsünde davet etmektedir.

Avrupa Konseyi’nin statüsü gereği, hukukun üstünlüğü, temel insan hakları ve özgürlüklerine saygı ilkelerine bağlı tüm Avrupa ülkeleri Konsey’e üye olabilmektedir.

Avrupa Konseyi savunma konuları hariç toplumların karşılaştığı tüm temel sorunlar ile ilgilenmektedir. Bunlar; insan hakları, hukuki işbirliği, medya, eğitim, kültür, spor, gençlik, sağlık, yerel yönetimler, bölgesel planlama, çevre, aile işleri, sosyal güvenlik sorunlarıdır. Örgütün statüsünde ekonomik konularda da faaliyet gösterilmesi öngörülmekle birlikte, uygulamada bu alandaki çalışmalar sınırlı kalmaktadır.

Konseyin amaçlarını şöyle sıralayabiliriz:
  • İnsan haklarını, çoğulcu demokrasiyi ve hukuk devleti düzenini koruyarak demokratik istikrarın pekişmesini sağlamak,
  • Ekonomik ve siyasal gelişme için birlik oluşturmak,
  • Avrupa kültür kimliğinin oluşmasına ve gelişmesine katkıda bulunmak,
  • Avrupa toplumunun karşı karşıya olduğu azınlıklar, ırkçılık, hoşgörüsüzlük, yabancı düşmanlığı, sosyal dışlanma, uyuşturucu madde, çevre sorunlarına çözüm aramak,
  • Ekonomik, sosyal, kültürel, bilimsel, hukuksal, yönetimsel ortaklık kurmak.
Söz konusu amaçlara aykırı davranan üyelerin üyeliği askıya alınabilmekte ya da üyelikten çıkarılabilmektedir.

Örgütün temel organları, karar organı olan Bakanlar Komitesi, danışma organı olan Parlamenter Meclisi ve yerel yönetimlerin geliştirilmesini amaçlayan Yerel ve Bölgesel Yönetimler Kongresi’dir.

AVRUPA KONSEYİ’NİN KADININ STATÜSÜNE İLİŞKİN ÇALIŞMALARI 

Avrupa Konseyi, temel amaçlarından biri olan demokrasinin yerleştirilmesi ve geliştirilmesi için kadın haklarının ve Avrupa’da yaşayan kadınların durumlarının iyileştirilmesinin de temel gerekliliklerden biri olduğunu göz önüne alarak, kadına ilişkin çalışmalarını aktif bir biçimde yürütmekte, bu alanda Avrupa’da uygulanacak kararlar almakta, üye ülkelere tavsiyelerde bulunmakta, düzenlenen konferans, seminer ve benzeri faaliyetlerle kadınların karşı karşıya oldukları sorunların ortadan kaldırılması için çalışmalar yapmaktadır.

Avrupa Konseyi, kadın erkek eşitliğinden sorumlu ilk Komitesini 1979’da kurmuştur.

Avrupa Konseyi’nin temel organlarından Bakanlar Komitesi ve Avrupa Konseyi Parlamenterler Meclisi bünyesinde faaliyet gösteren iki ayrı Komite bu alandaki çalışmaları yürütmektedir. Söz konusu Komiteler, gereken durumlarda Avrupa Konseyi’nin diğer organları ve Konsey bünyesindeki diğer Komiteler ile işbirliği içerisinde çalışmaktadır.

Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi’ne bağlı olarak Avrupa Konseyi Kadın Erkek Eşitliği Yönetim Komitesi (CDEG) faaliyetlerini yürütmekte, Avrupa Konseyi Parlamenterler Meclisi altında ise Kadın Erkek Fırsat Eşitliği Komitesi çalışmalar yapmaktadır.

Avrupa Konseyi Kadın Erkek Eşitliği Yönetim Komitesi (CDEG) 

1988’de Bakanlar Komitesi Kadın Erkek Eşitliği Deklarasyonu ile, kadın erkek eşitliğinin insan haklarının ayrılmaz bir parçası olduğu ve cinsiyet temelli ayrımcılığın insan hakları ve temel özgürlüklerin kazanılmasının önünde bir engel olduğu vurgulanarak kadın erkek eşitliği meselesi, ekonomik ve sosyal konular kapsamından çıkarılmış, insan hakları konularına dahil edilmiştir. 1992 yılında ise Avrupa Konseyi’nin kadın erkek eşitliğinden sorumlu en öncelikli Komitesi olan Kadın Erkek Eşitliği Yönetim Komitesi (CDEG) Avrupa Konseyi İnsan Hakları Müdürlüğüne bağlı olarak kurulmuş ve çalışmalarına başlamıştır.

CDEG, Avrupa Konseyi’nin kadın erkek eşitliğini destekleyen etkinliklerinin yürütülmesi, özendirilmesi ve savunulmasından sorumlu hükümetlerarası bir organdır. Talimatlarını doğrudan Bakanlar Komitesi’nden almakta, rapor ve önerilerini de yine Bakanlar Komitesi’ne sunmaktadır.

Avrupa Komisyonu üyesi her devlet, CDEG’e bir temsilci atamaktadır. Bakanlar Komitesi tarafından belirlenen kurallara göre atananlarda, “kadın erkek eşitliği konusundaki politikalardan sorumlu olmak ya da bu konuda yüksek uzmanlık düzeyine sahip olmak” şeklinde nitelikler aranmaktadır. Avrupa Konseyi üyesi olmayan ülkelerin temsilcileri, Bakanlar Komitesi’nin vereceği kararla Belarus, Kanada, Japonya, Vatikan ve ABD örneklerinde olduğu gibi, oy hakkı olmaksızın gözlemci olarak temsilci göndermeye davet edilebilmektedir. Benzer biçimde Avrupa Konseyi Parlamenterler Meclisi, Yerel ve Bölgesel Yönetimler Kongresi, Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Teşkilatı (OECD), BM’nin özel organ ve grupları ile Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı Demokratik Kurumlar ve İnsan Hakları Ofisi’nin temsilcileri de CDEG toplantılarına gözlemci olarak katılmaktadır. Son olarak CDEG “Toplumsal Cinsiyet Eşitliği Grubu” gibi uluslararası hükümetdışı örgütleri de gözlemci olarak kabul etmeye başlamıştır.

Bakanlar Komitesi tarafından verilen talimatlara göre, CDEG şu konularda yetkilidir:

 
  • Avrupa toplumunda kadın erkek eşitliği ile ilgili durumu incelemek ve gelişimini izlemek,
  • Üye devletlerin kadın erkek eşitliğini demokrasinin olmazsa olmaz koşulu olarak benimsemelerini sağlayacak biçimde Avrupa çapında işbirliğini desteklemek; özellikle Birleşmiş Milletler Kadının Statüsü Komisyonu başta olmak üzere diğer uluslararası örgütlerce yürütülen etkinlikleri göz önünde tutarak ulusal düzeyde ve Avrupa Konseyi seviyesinde etkinlikleri özendirmek,
  • Bunun için analizler, araştırmalar ve değerlendirmeler yapmak; ulusal politikaları karşılaştırıp deneyimleri bir araya getirmek için ortak politika stratejileri, önlemler ve araçlar üzerinde çalışmak, gereken yasal ve diğer düzenlemeleri hazırlamak,
  • Kadın erkek eşitliğinden sorumlu Bakanlar Konferansları düzenlemek ve Bakanlar Komitesi’nin konuya ilişkin kararlarının takip edilmesini sağlamak,
  • Diğer yönetim komiteleri ve geçici komitelerle çeşitli projelerin yürütülmesinde ortaklaşa çalışmak ve toplumsal cinsiyet eşitliğinin tüm kamu politika, plan ve programlarına yerleştirilmesi stratejisini uygulamaya geçirmeleri konusunda onları desteklemek,
  • Eşitlik hedefinin Genel Sekreterlik ve Avrupa Konseyi faaliyetleri kapsamında uygulanması konusunda Genel Sekreterliğin yıllık raporuna yorumda bulunmak.

Üyeler tarafından bir yıllığına seçilen CDEG Başkanı ve Başkan Yardımcısı ile yine seçimle oluşturulan büro üyeleri yılda iki kez hazırlık toplantıları yaparak Komite toplantıları öncesinde gündem üzerinde çalışmalarını sürdürürler. Komite, Strazburg’da bulunan merkezinde yılda iki kez üçer günlük olağan toplantılarını yapar. 

CDEG, talimatlarını uygulamada yardımcı olacak, genellikle iki ya da üç yıl gibi sınırlı bir zaman için çalışacak küçük uzman grupları ve uzmanlık komiteleri kurabilmektedir. Yürütülecek göreve bağlı olmak üzere, bu organlar CDEG üyelerinden ve belli bir alanda özelleşmiş kişilerden ve uzmanlardan oluşmaktadır. Bazı etkinliklerinin disiplinler arası niteliği nedeniyle, CDEG gerektiğinde Eğitim Yönetim Komitesi, Avrupa Sağlık Komitesi, Avrupa Sosyal Uyum Komitesi, Medya ve Yeni İletişim Hizmetleri Yönetim Komitesi gibi Avrupa Konseyi’nin diğer Komitelerinin uzmanlarını da davet edebilmektedir. 

Avrupa Konseyi CDEG Komitesi, kadınların statüsünü yükseltme çalışmaları kapsamında her dört yılda bir Avrupa Kadın Erkek Eşitliğinden Sorumlu Bakanlar Konferanslarını düzenlemektedir. 

Birincisi, 1986 yılında Strazburg’da, ikincisi 1989’da Viyana’da, üçüncüsü 1993 yılında Roma’da düzenlenen Avrupa Konseyi Kadın Erkek Eşitliğinden Sorumlu Bakanlar Konferanslarının dördüncüsü Genel Müdürlüğümüz tarafından 3-14 Kasım 1997 tarihleri arasında İstanbul’da gerçekleştirilmiştir. Konferansta, o tarihte Avrupa Konseyine üye 40 ülkeden 38'i hazır bulunmuş ve bu ülkeler bakan ve müsteşar düzeyinde temsil edilmiştir. Konferansa üye ülkelerin yanısıra gözlemci statüsündeki ülkeler ve çeşitli uluslararası kuruluşlardan toplam 176 kişi katılmıştır. Başarıyla sonuçlanan konferansın ana teması “Demokrasi ve Kadın-Erkek Eşitliği” olmuştur. Ana temanın altında, I.alt tema "Demokrasinin Temel Kriterleri Olarak Kadın Erkek Eşitliği", II. alt tema ise "Demokratik Toplumda Kadın Erkek Eşitliğinin Sağlanması" olarak belirlenmiştir. Ev sahipliği yaptığımız söz konusu Konferansın sonunda kabul edilen İstanbul Deklarasyonunda, eşitlik konusunda atılması gereken adımlar ve çeşitli kurum ve kuruluşlara yönelik öneriler yer almaktadır. Avrupa Konseyi üye ülke Bakanları ve onlara eşlik eden heyetler arasında görüş alışverişine olanak tanıyan Konferans sonunda kabul edilen "İstanbul Deklarasyonu"nun Konseye üye ülkelerin eşitlik politikalarına yön verecek şekilde hazırlanmıştır.

22-23 Ocak 2003 tarihlerinde Üsküp/Makedonya'da ana temaları “Demokratikleşme ve Barışın İnşasında Kadının Rolü” ile “Silahlı Çatışmaların Önlenmesinde Kadının Rolü” olarak belirlenen Avrupa Konseyi Kadın-Erkek Eşitliğinden Sorumlu 5. Bakanlar Konferansı gerçekleştirilmiştir.

8-9 Haziran 2006 tarihlerinde Stokholm/İsveç’te “Toplumsal Cinsiyet Eşitliğine Ulaşmak: İnsan Hakları ve Ekonomik Kalkınmanın Ön Koşulu” ana teması ile Avrupa Konseyi Kadın-Erkek Eşitliğinden Sorumlu 6. Bakanlar Konferansı toplanmıştır.

Avrupa Konseyi Kadın Erkek Eşitliğinden Sorumlu 7. Bakanlar Konferansı ise 24-25 Mayıs 2010 tarihlerinde Azerbaycan’da “Toplumsal Cinsiyet Eşitliği: Kanun Önündeki Eşitlik ile Fiili Eşitlik Arasındaki Açığın Kapatılması” ana teması ile gerçekleştirilmiştir. 

KADIN ERKEK FIRSAT EŞİTLİĞİ KOMİTESİ 

Avrupa Konseyi Parlamenterler Meclisi (AKPM), kadınlar ve erkeklere eşit fırsatlar yaratmanın demokrasinin bir önkoşulu olduğu inancı ile, kadın erkek eşitliği konusunda faaliyet gösterecek bir Komite kurmaya karar vermiştir.

Söz konusu Komite 26 Ocak 1988’de alınan bir kararla kurulmuş olup, temel sorumlulukları şunlardır:

 
  • Fırsat eşitliği meselelerini incelemek, Avrupa Konseyi üyesi ülkelerdeki durumu da içerecek biçimde bunları AKPM’ye direk olarak rapor etmek,
  • Avrupa Konseyi üyesi ülkelerde kadın erkek fırsat eşitliğini yaygınlaştırma politikaları ve yasal düzenlemeler üzerinde etkili olacak aktiviteleri planlamak,
  • 1995 Pekin Konferansı’nda (4. Dünya Kadın Konferansı ) kabul edilen Eylem Platformu’nda Avrupa Komisyonu üyesi ülkelerce verilen taahhütlerin hayata geçirilmesini izlemek ve bu konuda AKPM’ye düzenli olarak rapor sunmak,
  • Eşit fırsatlar konusundaki AKPM tavsiyelerine Avrupa Komisyonu üyesi ülkelerin uyumunu izlemek,
  • Seminerler, konferanslar ve parlamento oturumları düzenleyerek kadın erkek fırsat eşitliğini desteklemek ve yaygınlaştırmak,
  • Fırsat eşitliği alanında çalışan Avrupa Komisyonu üyesi ülkelerin Parlamento organları arasında işbirliğini desteklemek ve kadın erkek eşitliğinden sorumlu parlamento komiteleri arasındaki ağ ilişkilerini güçlendirmek.

Komisyon’un altında çalışan iki alt komite bulunmaktadır. Alt komitelerden biri kadına yönelik şiddetin önlenmesinden, diğeri ise Avrupa Konseyi üyesi ülkelerde eşit fırsat politikalarını uygulamadan sorumlu kurumsal araçların geliştirilmesinden sorumludur.
Kadın Erkek Fırsat Eşitliği Komisyonu’nun başkanlığına 2007 yılı Ocak ayında, TBMM 22. Dönem Milletvekillerinden Gülsün Bilgehan seçilmiş, bir süre Başkanlık görevini yürütmüştür.